اصول زيبايی شناسی در نوازندگی موتزارت

اصول زيبايی ­شناسی در نوازندگی موتزارت ، با نگاهی بر كنسرتو فلوت در ر ماژور K.314

نويسنده: دكتر آذين موحد، دانشيار و عضو هيئت علمي پرديس هنرهاي زيبا

چكيده

در اين مقاله اصول زيبايى شناسي دوران كلاسيك از دريچه موسيقى موتزارت بررسى مى شود.  علاوه بر مطالعه ى تطبيقى رسالات كهن موسيقى كلاسيك، اين مقاله با بررسى كتب معاصر در زمينه سبك شناسي و اجرا و با استفاده از تجربيات چندين ساله نوازندگى و مطالعات در حوزه آموزش نوازندگى و اجراى دوره ، چارچوبى را براى معرفى معيارهاى تفسير در نوازندگى موتزارت ترسيم مى كند.

در اين راستا نكات مهمي كه به شناخت قطعات اين دوره كمك مى كند معرفى مى شوند تا نوازندگان معيارهايى را براى تفسير قطعات درنظر گيرند. در آغاز، مقاله به معرفى زواياى خلاق در آهنگسازى موتزارت كه تحت تاَثير فضاى فرهنگى هنرى او شكل گرفته مى پردازد و سپس، با توجه به تاُكيد زياد بر همپايى فن سخنوری با نوازندگى در دوران كلاسيك، آن دسته از پارامترهاي موسيقي راكه بر درك ساختارهاى دستورى و نحوى قطعات نقش ايفا مى كنند معرفى مى كند و پيشنهاد دارد كه نوازندگان علاوه بر درك ظرافتهاى ساختارى هر قطعه و تشخيص روابط فرمال قطعات لازم است تكنيكهاى فن بيان در موسيقى همچون نتوع تاكيدها، آرتيكولاسيون و سونوريته را مطابق با معيارهاى هنرى هر دوره مد نظر قرار دهند و به فصاحت و شيوايى در اجراى قطعات دست يابند.

 مقدمه

سال های 1750 تا 1800 میلادی در تاریخ موسیقی کلاسیک از اهمیت ویژه ای برخوردارند. تلاقی معنویت موسیقی، بازمانده از نظام عبادی و مذهبی دوران باروک با مردم گرایی هنر که دربستر جنبش طوفان و تنش، موسیقی را بهترین هنر برای ترجمان احساسات بشر تشخیص داده بود، فضایی دوگانه ایجاد کرده بود.  الگوی این تلاقی را در وجود هیچ آهنگسازی بهتر از ولفگانگ آمادئوس موتزارت (1791 – 1756) نمی توان دید زیرا که موتزارت موسیقی خود را بازتابی از این محور پیچیده و اما خلاق می دید و تمامی پارامترهای موسیقی را عواملی در خدمت متحد ساختن این دوسویگی.

موسیقی موتزارت چه از نظر ساختاری و چه از لحاظ سبک شناسی به رغم تاثیرپذیری از این فضای دو سویه، در شکوفا کردن مهارتهاي بنیادین نوازندگی بسيار مؤثر است و درك زواياي زيبايي شناسانه ي آن در تقويت هنر بیان و تفسیر بسيار مؤثر و راه گشا است و علي رغم سپري شدن برهه هاي طولانى تاريخ و شكل گيري سبك ها و جريان هاي گوناگون هنري، جایگاه آن در دنیای نوازندگی همواره همتایی نمی شناسد. به همين سبب اجراي قطعات او ، كماكان در صدر فهرست قطعات امتحاني و آموزشي مؤسسات مختلف جهان قرار دارد و همواره از معيارهاي مهم در ارزيابي مهارت نوازندگان و موسيقيدانان محسوب مى شود. در اين نوشتار تلاش خواهد شد آن دسته از زوایای موسیقی موتزارت که در قرن 18 باعث تکامل هنر نوازندگی شد مطرح شود و با برسي عناصر مهم در فضای فرهنگی آن دوران و جريانهاى مختلف فكرى و هنرى كه در زمان او به شکل گیری ابعاد زیربنایی سبك كلاسيك منجر شد، تعاملی پیرامون معيارهاي زيبايي شناسي در موسيقي موتزارت و زواياي فکری در نوازندگی اصولی قطعات او صورت گيرد.

هنر نوازندگي همواره در طول تاريخ با چالش تفسير روبرو بوده است و در ترسيم ابعاد هنري كه نيل به اميال آهنگساز را مد نظر داشته باشد فراز و نشيبهاي زيادي را تجربه كرده است. وفاداري به تفكر آهنگساز از يك سو و پيشرفتهاي چشمگير در مكانيزم سازها و توسعه سليقه ي موسيقايي شنوندگان به سمت معيارهاي معاصر چالش تفسير را در جهان امروز بيش از پيش كرده و نوازندگان همواره با اين سؤال روبرو هستند كه پيشرفتهاي معاصر و مهارت هاي مكانيزم را چگونه با معيارهاي موسيقايي آهنگساز و زيبايي شناسي دوران او همسو سازند.

اين نكته كه امروزه در راْس دغدغه هاي معلمان موسيقي در جهان است، نويسنده را بر آن داشت تا معيارهايي را كه بتوانند نوازندگان را به تفكر هر يك از دوره هاي مختلف موسيقي نزديك كند جستجو كرده و در اين راه آگاهي لازم را به نوازندگان جوان به منظور انجام انتخابهاي صحيح و قضاوت هنري مستدل در حين تمرين يا اجرا بدهد. در اين مقاله، نويسنده با مطالعه جريان هاى تاريخى، آناليز ساختارى و بررسى تطبيقى رسالات قديمى تلاش كرده تا مطالبى را كه تفكر آهنگسازان دوران كلاسيك را نسبت به عناصر مختلف موسيقى شفاف مى كند جستجو كرده و در اين راه معيارهايى را براى انجام انتخابهاي صحيح در تفسير قطعات ارائه كند. با بررسى اصول ساختار و اصول زيبايى شناسى دوره و با توجه به دستورالعمل هايى كه در رسالات قديمى بر آنها تاَكيد شده،  نويسنده چارچوبى را در راستاى معرفى اصول فكرى در قطعات موتزارت پيشنهاد مى كند كه با استفاده از آن نوازندگان بتوانند رابطه ی پیچیده و اما شگفت انگیز بين نوتاسیون و صدا را در قطعات او دريابد و با بگارگيرى آنها اجراى صحيح از قطعات او انجام دهند. در پايان، اين مقاله نتيجه مى گيرد كه توجه به معيارهاى زيبا شناختي و بكارگيرى آنها در نوازندگى در توسعه انديشه و مهارت نوازندگان بسيار تاُثيرگزار است.

مقاله کامل را از لینک زیر دانلود نمایید :